Ciało jest przy stole, ale decyzja pozostała gdzieś poza salą. Pytania ustępują ostrożności, a rozmowa staje się oczekiwaniem na jej koniec.
Zasady mediacji · świadoma decyzja
Zgoda nie zaczyna się
od podpisu.
Zaczyna się w chwili, w której wiesz, na co się zgadzasz, możesz zadać pytania i masz realną możliwość powiedzenia: „tak”, „nie” albo „potrzebuję czasu”.
Najpierw rozróżnienie
Być na spotkaniu
to nie to samo, co uczestniczyć.
Można pojawić się przy stole, ponieważ poprosił o to sąd, pełnomocnik albo druga strona. Sama obecność nie oznacza jednak, że człowiek rozumie proces, czuje się bezpiecznie i może swobodnie podejmować decyzje.
Dobrowolność nie jest pojedynczym oświadczeniem złożonym przed pierwszym spotkaniem. Powinna pozostawać realnym wyborem przez cały proces — od decyzji o rozpoczęciu rozmowy aż po ocenę każdego proponowanego rozwiązania.
Nie musi oznaczać gotowości do ugody. Oznacza gotowość, aby usłyszeć, zapytać i świadomie zdecydować, czy istnieje rozwiązanie warte rozważenia.
Dobrowolność w praktyce
Cztery decyzje,
które pozostają po Twojej stronie.
Mediator prowadzi proces, ale nie przejmuje odpowiedzialności za wybory uczestników. Dobrowolność ma znaczenie w każdym z poniższych momentów.
Czy chcę rozpocząć?
Możesz przyjąć zaproszenie do mediacji, odmówić albo najpierw poprosić o informacje potrzebne do podjęcia decyzji.
O czym chcę rozmawiać?
Uczestnicy określają tematy, pytania i granice rozmowy. Mediator nie powinien narzucać jej rezultatu.
Co mogę zaakceptować?
Propozycję można przyjąć, odrzucić lub zmienić. Udział w mediacji nie tworzy obowiązku zawarcia ugody.
Czy chcę kontynuować?
Z mediacji można zrezygnować na każdym etapie. Można też poprosić o przerwę lub czas do namysłu.
Gdy sprawę kieruje sąd
Postanowienie sądu
nie jest nakazem zawarcia ugody.
Skierowanie sprawy do mediacji otwiera możliwość przeprowadzenia rozmowy poza salą rozpraw. Nie odbiera jednak stronom wpływu na to, czy chcą z tej możliwości skorzystać.
Warunkiem prowadzenia mediacji pozostaje zgoda stron. Uczestnik może nie wyrazić zgody, może ją wycofać, a brak ugody nie zamyka drogi do dalszego dochodzenia swoich praw przed sądem.
Warto odróżnić skierowanie do mediacji od zgody na konkretne rozwiązanie. To dwie osobne decyzje.
Najczęstszy mit
Nie musisz być gotowy na ugodę.
Wystarczy gotowość, aby sprawdzić rozmowę.
Możesz mieć wątpliwości i nie znać rozwiązania.
Możesz potrzebować informacji, osobnego spotkania lub czasu.
Możesz zakończyć mediację bez ugody, jeśli żadna propozycja nie jest do przyjęcia.
Gotowość do mediacji nie oznacza: „zgadzam się na ustępstwa”.
Może oznaczać jedynie: „zgadzam się sprawdzić, czy rozmowa ma sens”.
Gdy zgoda traci znaczenie
Presja potrafi wyglądać
jak formalna poprawność.
Podpis lub potwierdzenie obecności nie wystarczą, jeśli uczestnik nie ma przestrzeni do namysłu, informacji albo swobodnej odmowy.
„Musisz się zgodzić.”
Propozycja mediacji zostaje przedstawiona jako obowiązek, a odmowa jako działanie przeciwko drugiej stronie.
„Skoro przyszedłeś, ustąp.”
Sama obecność jest błędnie traktowana jak zgoda na kompromis lub konkretny wariant ugody.
„Podpiszmy to dzisiaj.”
Tempo rozmowy odbiera możliwość konsultacji, spokojnego przeczytania ustaleń albo zadania dalszych pytań.
„Nie wypada się wycofać.”
Zmiana decyzji zostaje przedstawiona jako porażka, choć dobrowolność trwa przez cały proces.
Rolą mediatora nie jest uzyskać „tak”.
Rolą mediatora jest zadbać, aby każda odpowiedź — także „nie wiem”, „nie teraz” albo „nie zgadzam się” — mogła zostać wypowiedziana i usłyszana bez nacisku.
Zanim powiesz „tak”
Pięć pytań,
które przywracają wybór.
Nie musisz znać wszystkich odpowiedzi od razu. Te pytania pomagają sprawdzić, czy zgoda jest świadoma, a warunki rozmowy dają wystarczające poczucie bezpieczeństwa.
-
01
Czy rozumiem, na czym polega mediacja i jaka jest rola mediatora?
-
02
Czy mogę swobodnie wyrazić wątpliwość, odmowę albo potrzebę przerwy?
-
03
Czy mam dostęp do informacji potrzebnych do oceny proponowanych rozwiązań?
-
04
Czy mogę skonsultować treść ustaleń przed ich zaakceptowaniem?
-
05
Czy wiem, że udział w rozmowie nie zobowiązuje mnie do zawarcia ugody?
Co warto zapamiętać?
Dobrowolność nie obiecuje ugody.
Chroni jakość decyzji.
01 Nie musisz znać rozwiązania, aby rozpocząć rozmowę.
02 Możesz pytać, potrzebować czasu i zmieniać ocenę sytuacji.
03 Możesz zakończyć mediację bez ugody.
04 To strony decydują, które ustalenia mogą zaakceptować.
Podstawa i źródło
Zgodnie z art. 1831 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego mediacja jest dobrowolna. Ministerstwo Sprawiedliwości wskazuje również, że warunkiem jej prowadzenia jest zgoda stron, a z udziału można zrezygnować na każdym etapie.
Sprawdź informacje Ministerstwa Sprawiedliwości ↗ Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady prawnej.Zanim podejmiesz decyzję
Nie musisz zgadzać się na ugodę,
aby zgodzić się na jedno pytanie.
Czy rozmowa prowadzona w bezpiecznych warunkach może pomóc zobaczyć sytuację wyraźniej? Pierwsza konsultacja służy właśnie temu, aby spokojnie sprawdzić tę możliwość.
Umów bezpłatną konsultację →